Gayrimüslimden Faiz Almak Caiz Mi?
Düşünsenize, bir sabah iş yerinde çalışırken bir arkadaşınızın size şöyle bir soru sorması: “Faiz almak haram ya, peki gayrimüslimden faiz almak caiz mi?” Bu soru bir yandan kulağa basit gelse de, diğer taraftan farklı bir perspektife bakmamızı gerektiriyor. Çünkü dini meseleler genellikle sadece bir teoriden ibaret değildir; çoğu zaman hayatın gerçekleriyle iç içedir.
Faiz Nedir?
Faizin ne olduğuna bir göz atalım. Ekonomi okuyan biri olarak, faiz konusu benim için her zaman biraz daha teorik bir mesele olmuştur. Ama her şeyden önce, faiz, bir borç ilişkisinde, borç verenin ödünç verdiği paradan fazlasını geri almasıdır. Bu, finansal sistemin temel taşlarından biridir, ancak İslam dini açısından haram sayılır. Çünkü faiz, borç alanın durumunu kötüleştirir, zengin ile fakir arasındaki uçurumu artırır ve ekonomik adaletsizliği pekiştirir.
Gayrimüslimden Faiz Almak: Teolojik Bir Sorun
Şimdi asıl soruya gelelim: Gayrimüslimden faiz almak caiz mi? Bu, aslında sadece İslam’ın faiz yasağını anlamakla ilgili değil, aynı zamanda İslam’ın finansal etiğini, ahlaki temellerini, ve toplumda nasıl bir ekonomik yapı oluşturmayı amaçladığını anlamakla ilgili.
İslam alimlerinin genel görüşü, faiz almanın haram olduğudur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, bu yasağın sadece müslümanlarla sınırlı olup olmadığı meselesidir. Çünkü faizin haram olması, dini bir yasağın ötesine geçer; insanları ekonomik olarak ezmeye, onların haklarını gasbetmeye, ve dengesiz bir düzen kurmaya yönelik bir etik karşıtlığı da içerir. Peki, bu durumda gayrimüslimlerden alınan faiz durumu ne olacak?
Klasik İslami Yaklaşım
Klasik İslam fıkhı, bir müslümanın başka bir müslümana faiz uygulamasını kesin olarak yasaklamıştır. Ancak gayrimüslimlerle yapılan finansal işlemler hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı alimler, gayrimüslimlerle yapılan finansal anlaşmalarda faizin caiz olabileceğini savunur. Bunun gerekçesi, İslam’ın, gayrimüslimlerle yapılan anlaşmalarda daha esnek davrandığı ve hukuken farklı bir düzenin geçerli olduğu görüşüne dayanır. Ancak bu esneklik bile, faiz almanın ahlaki açıdan doğru olduğu anlamına gelmez.
Ekonomik Perspektiften Bir Bakış
İstanbul’daki büyük bir finans kuruluşunda çalıştığım dönemde, birçok kişi gayrimüslimlerle yapılan ticari ilişkilerin daha serbest olduğunu söylerdi. Bir arkadaşım, Avrupa’daki bir iş gezisinde bankalardan faiz aldığı için korktuğunu söylemişti. Ben de ona finansal raporlardan örnek vererek, her durumda faiz almanın aslında kötü bir ekonomik model olduğunu, ama yasal olarak durumun karmaşık olabileceğini anlatmaya çalıştım.
Bunun yanında, günümüz ekonomik sistemleri faize dayalıdır. Yatırım yaparken, borç verirken, kredi alırken vs. faiz, genellikle karşılaştığımız bir kavramdır. Ancak, bunun doğru bir sistem olup olmadığı sorusu yine ekonominin temel etiğine dayalıdır. Eğer faiz almak, adaletsiz bir kazanç sağlıyorsa, bu ne dinen ne de ahlaken kabul edilebilir bir şeydir.
Gayrimüslimden Faiz Almanın Sosyal Yansımaları
Yalnızca teorik değil, sosyal yansımalara da göz atmamız gerek. Çocukluğumda, babamın arkadaşlarıyla yaptığı sohbetleri hatırlıyorum. Bir gün, finansal meselelerin tartışıldığı bir sofrada, babamın arkadaşlarından biri, “Bizim dinimizde faiz haram, ama dünyada işler böyle” demişti. Bu, hep aklımda kalmıştı çünkü bu mantık, sadece dini değil, aynı zamanda sosyal değerleri de göz ardı ediyordu. Hani derler ya, “Dünya başka bir şey, din başka bir şey”; ama işte bu kafa karışıklığı, çok sık yaşanan bir durum.
Sadece küçük bir kesit üzerinden düşünürsek, gayrimüslimden alınan faiz, toplumun ekonomik yapısını nasıl etkiler? Kendi çevremde gördüğüm kadarıyla, insanları daha çok borçlandırmak ve onlara faizle kazanç sağlamak aslında uzun vadede toplumdaki gelir dengesizliğini derinleştiriyor. Yani, sosyal yapıyı birleştirici değil, bölücü bir etki yaratıyor.
Sonuç: Faiz Almak, Herkes İçin Zarar mı?
Sonuç olarak, gayrimüslimden faiz almak, hem İslam fıkhı hem de etik bakımdan tartışmalı bir konu olmaya devam ediyor. Birçok din alimi, gayrimüslimlerle olan finansal ilişkilere farklı açılardan yaklaşırken, birçoğu da faizin haram olduğunu vurgulamaya devam ediyor. Dini bir perspektiften bakıldığında, faiz almak kim olursa olsun caiz değildir.
Bununla birlikte, bu mesele sadece dini bir konu olmaktan öte, sosyal, ekonomik ve kültürel etkilerle iç içe bir sorudur. Ekonomik olarak faizin sistemin bir parçası haline gelmiş olması, dini ve ahlaki anlamda sorgulanması gereken bir durumu ortaya çıkarıyor.
Bence en önemlisi, ekonominin etik temelleri üzerine kafa yormak, sadece teorik değil, günlük yaşamda nasıl daha adil ve sürdürülebilir bir sistem kurabileceğimize odaklanmaktır. Hem bireysel olarak hem de toplumsal olarak, birbirimize nasıl daha fazla değer katabileceğimizi ve faizin insan ilişkilerine zarar vermemesi için neler yapabileceğimizi düşünmek, en doğru adım olacaktır.