CMK 238 Madde Ne Demek? Farklı Yaklaşımlar ve Perspektifler
Türkiye’deki hukuk sisteminde, cezai davalar ve adli süreçler söz konusu olduğunda, çeşitli maddeler ve hükümler belirli anlamlar taşır. Bu maddeler, kimi zaman anayasa gibi yüksek yasal düzenlemelerden, kimi zaman da ceza muhakemesi kanunundan çıkartılabilir. CMK 238, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun önemli bir maddesidir ve suçla ilgili yargılamaların işleyişiyle doğrudan ilişkilidir. Ama, CMK 238 maddesinin ne anlama geldiğini sadece hukukî perspektiften anlamak yeterli olmayabilir. Farklı bakış açılarıyla, bu maddeyi değerlendirmek, onu daha anlamlı hale getirebilir.
Hukuki Perspektiften CMK 238 Madde Ne Demek?
CMK 238, “Sanığın suç işlediğine dair somut bir delil bulunmadıkça tutuklanamayacağı” ilkesini içerir. Bu, bir kişinin suç işlediği düşünülse de, kesin deliller yoksa, o kişi hürriyeti kısıtlanamaz. İçimdeki mühendis diyor ki: “Bu madde, bir anlamda masumiyet karinesini güçlendiren ve suçlu kabul edilmeden tutuklamayı engelleyen bir tedbirdir. Bilimsel ve mantıklı bir yaklaşım: İnsan hakları korunmalı.”
Burada somut bir kanıt olmadan, sanığın hürriyetini kısıtlamak bir anlamda adaletin sağlanması adına önemlidir. Yargı sürecinde delilsizlik, suçluluk yerine masumiyetin öne çıkmasına olanak tanır. Peki, bu gerçekten her zaman doğru bir yaklaşım mı?
İçimdeki İnsan Tarafı Ne Diyor?
İçimdeki insan tarafımın bakış açısı biraz farklı. “Peki ya masum değilse?” Bu soruyu kendime sıkça sorarım. Gerçekten de, bu maddeyi sadece hukuki ve mantıklı bir bakışla ele almak, bazen vicdani bir soruyu göz ardı edebilir: Eğer suçlu olan biri tutuklanmadan serbest kalırsa, toplum ne olur? Bunu düşündüğümde içimdeki mühendis, daha sistematik ve soğukkanlı bir şekilde olayı anlamaya çalışıyor. Ama içimdeki insan da derin bir huzursuzluk hissediyor.
Evet, hukuk açısından baktığınızda, bir suçlunun bile hürriyeti korunmalı. Ancak duygusal olarak, bazen suçluluğu ispatlanmamış birinin topluma zarar verme ihtimali de göz ardı edilemez. Her şeyin adaletli olması gerektiği de bir gerçektir. Ama işte burada, “adil olmak” ve “vicdanla hareket etmek” arasında bir sınır belirlemek zorlaşır.
CMK 238 ve Toplumun Güvenliği
Bir başka bakış açısı da toplumsal güvenlik meselesidir. CMK 238, tutukluluk halini sadece somut delillerle sınırlamak suretiyle, toplumun güvenliğini koruma adına etkili bir araç olabilir mi? Toplumun sağlıklı işleyebilmesi için, suçlu olup olmadığı belli olmayan bir kişi tutuklanmalı mı? İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Buradaki kriter, kanıtlar ve mantıktır. Her şeyin bir ölçütü olmalı. Suçluluk delillerine göre işlem yapılmalı. Suçsuz yere bir insanı hapsetmek adaletli olmaz.”
Ama içimdeki insan tarafım buna biraz daha duyarlı yaklaşıyor: “Ya suçluysa?” Sonuçta, bir toplumda suçluların ceza almaması, suçların artmasına yol açabilir. CMK 238 maddeyi savunmak, belki de bazı durumlarda, toplumsal güvenliği zayıflatabilir. Elbette, her sanık masumdur diyerek yola çıkmak, masumiyet karinesinin korunmasına yardımcı olabilir, fakat riskleri de beraberinde getirebilir.
CMK 238’in Adalet Algısıyla İlişkisi
CMK 238’in adaletle ilişkisi de tartışma yaratabilir. Her ne kadar hukuki bir madde olarak suçlu olduğuna dair kesin delil bulunmayan bir kişinin tutuklanması engellenmiş olsa da, bu durum adaletin sağlanması adına ne kadar faydalıdır? Eğer bir kişi tutuklanmadan serbest bırakılacaksa, bunun toplum tarafından nasıl algılanacağı önemli bir sorudur. İçimdeki mühendis “Kanunların adaletli olması önemli. İnsan hakları, suçluluğu ispatlanana kadar masumiyet karinesini savunur. Hukukun üstünlüğü gereği bunu kabul etmeliyiz.” derken, içimdeki insan tarafım da şu soruyu soruyor: “Ama ya masum insanlar zarar görürse?”
Toplumda, suçluluğu ispatlanmamış bir kişinin serbest bırakılması bazen büyük güvenlik risklerine yol açabilir. Adaletin doğru şekilde yerini bulması adına, hem hukuk kurallarının hem de toplumsal vicdanın nasıl dengeleneceği sorusu önemli bir hal alır. Yine de, CMK 238 madde, toplumsal barışı sağlamak için somut delillerin gerektiğini savunarak, daha sağlam bir adalet yapısının kurulmasına yardımcı olabilir.
CMK 238’in Ekonomik ve Sosyal Yansıması
CMK 238, sadece adalet ve vicdan konusunda değil, toplumsal ve ekonomik yapılar üzerinde de etkili olabilir. Birçok ekonomik faaliyet, suçluluk ve tutuklulukla ilgili olaylardan etkilenir. Tutukluluk, bir kişinin işini kaybetmesine, ailesinin ekonomik sıkıntılar yaşamasına ve sosyal hayattan dışlanmasına yol açabilir. İçimdeki mühendis, bu etkiyi daha çok “verimlilik” açısından değerlendiriyor ve “toplumun ekonomik yapısı üzerinde bir dengelenme sağlanmalı” diyor. İçimdeki insan tarafım ise bu durumu “ailelerin mağduriyetini artırıyor” olarak değerlendiriyor. Burada önemli olan, bu mağduriyetin nasıl minimize edileceği ve adaletin hem kişiye hem topluma ne şekilde yansıdığıdır.
Sonuç: CMK 238 Madde Ne Demek?
CMK 238, tek başına bir hukuki madde olarak incelendiğinde, masumiyet karinesini koruyarak haksız tutuklamaların önüne geçmeyi hedefler. Ancak toplumda bu maddeyi değerlendirenler için, bir diğer soru doğar: “Gerçekten her zaman doğru olan bu mudur?” Hukuki ve vicdani açıdan her iki bakış açısının da geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Belki de doğru olan şey, her iki taraftan da geçerli olan bir çözüm bulmaktır. Bu da ancak, hem hukukun hem de vicdanın doğru şekilde harmanlanmasıyla mümkündür. Sonuç olarak, CMK 238 madde, sadece bir hukuk kuralı olmanın ötesinde, toplumun değer yargıları ve güvenlik anlayışını da şekillendiren bir kavramdır.